Lucerna w żywieniu zwierząt hodowlanych — właściwości, formy i zastosowanie

Lucerna siewna to jedna z najcenniejszych roślin pastewnych na świecie. Uprawiana od tysięcy lat, zyskała miano „królowej roślin pastewnych” dzięki wyjątkowej wartości odżywczej, wysokiej zawartości białka i doskonałej strawności. W polskim rolnictwie lucerna przeżywa renesans — coraz więcej hodowców docenia jej właściwości i włącza ją do codziennych dawek pokarmowych dla koni, bydła, owiec i kóz. Warto poznać różne formy, w jakich lucerna jest dostępna, oraz zasady jej stosowania w żywieniu różnych gatunków zwierząt.

Wartość odżywcza lucerny — dlaczego jest tak ceniona

Lucerna wyróżnia się na tle innych roślin pastewnych przede wszystkim wysoką zawartością białka — w zależności od fazy wegetacji i sposobu zbioru może ono stanowić od 15 do nawet 22 procent suchej masy. Co istotne, białko lucerny charakteryzuje się korzystnym profilem aminokwasowym, bogatym w lizynę i metioninę — aminokwasy, które często limitują produkcyjność zwierząt gospodarskich.

Oprócz białka lucerna dostarcza znacznych ilości wapnia, fosforu, magnezu i potasu. Jest również bogatym źródłem beta-karotenu — prekursora witaminy A — oraz witamin z grupy B. Zawartość włókna surowego jest umiarkowana, co sprawia, że lucerna łączy cechy paszy objętościowej i treściwej. Ta unikalna kombinacja wartości odżywczych sprawia, że jest uniwersalnym składnikiem dawek pokarmowych dla wielu gatunków zwierząt.

Formy lucerny dostępne na rynku

Tradycyjnie lucerna była podawana zwierzętom w formie siana lub zielonki. Choć te formy nadal są popularne, nowoczesne technologie przetwarzania pasz oferują znacznie więcej możliwości. Sianokiszonka z lucerny łączy zalety kiszonek — dłuższy okres przechowywania i zachowanie wartości odżywczej — z wyższą zawartością suchej masy niż typowe kiszonki trawne.

Coraz większą popularność zyskują przetworzone formy lucerny, takie jak granulaty i pelety. Proces granulowania polega na suszeniu lucerny w wysokiej temperaturze, mieleniu i prasowaniu pod ciśnieniem w formę granulatu. Dzięki temu produkt jest łatwy w przechowywaniu, dozowaniu i transporcie. Zachowuje przy tym większość wartości odżywczych świeżej rośliny. Hodowcy poszukujący takiego produktu mogą zapoznać się z ofertą granulat z lucerny dla koni i bydła, który jest jedną z najwygodniejszych form podawania tej cennej rośliny pastewnej.

Lucerna w żywieniu koni

Konie szczególnie dobrze reagują na dodatek lucerny w diecie. Dla koni sportowych, młodzieży hodowlanej i klaczy karmiących lucerna stanowi doskonałe uzupełnienie dawki pokarmowej, dostarczając łatwo przyswajalnego białka i minerałów. Siano z lucerny jest również chętnie zjadane — konie cenią jego smak i aromat, co ma znaczenie w przypadku zwierząt o wybrednych gustach żywieniowych.

Należy jednak pamiętać o pewnych ograniczeniach. Konie niepracujące intensywnie lub mające skłonność do nadwagi nie powinny otrzymywać dużych ilości lucerny ze względu na jej wysoką wartość energetyczną i białkową. Nadmiar białka w diecie konia prowadzi do zwiększonego wydalania azotu, co objawia się intensywnym zapachem moczu i może obciążać nerki. Zalecana ilość to od 1 do 3 kilogramów suchej masy lucerny dziennie, w zależności od wielkości konia i intensywności jego pracy.

Lucerna w żywieniu bydła mlecznego i mięsnego

W hodowli bydła mlecznego lucerna jest szczególnie ceniona za zdolność do podnoszenia zawartości białka w mleku. Włączenie lucerny do dawki pokarmowej w ilości stanowiącej 30 do 40 procent paszy objętościowej poprawia bilans azotowy w żwaczu i zwiększa syntezę białka mikrobiologicznego. Efektem jest nie tylko wyższy procent białka w mleku, ale także lepsza wydajność mleczna ogółem.

Dla bydła mięsnego lucerna jest cennym uzupełnieniem diety w okresie intensywnego tuczu. Wysoka zawartość białka wspomaga przyrosty masy mięśniowej, a korzystny profil mineralny redukuje potrzebę stosowania kosztownych premiksów. W przypadku młodego bydła opasowego lucerna w formie granulatu jest szczególnie praktyczna — łatwa do dozowania, dobrze się miesza z innymi komponentami dawki i nie wymaga specjalnych warunków przechowywania.

Lucerna dla małych przeżuwaczy — owce i kozy

Owce i kozy to zwierzęta, dla których lucerna stanowi niemal idealną paszę. Kozy mleczne reagują na dodatek lucerny wzrostem wydajności mlecznej i poprawą kondycji ciała. W okresie wysokiej laktacji lucerna może stanowić nawet 50 procent paszy objętościowej bez ryzyka zaburzeń trawiennych. Owce, szczególnie maciorki w ostatnim miesiącu ciąży i w okresie karmienia jagniąt, doskonale wykorzystują białko i energię z lucerny do produkcji mleka i odbudowy rezerw ciała.

Przy żywieniu małych przeżuwaczy lucerną warto pamiętać o wyższym ryzyku wzdęć w porównaniu z bydłem. Lucerna w formie zielonki — szczególnie mokra lub podwędzona — może powodować szybką fermentację w żwaczu i nadmierne wytwarzanie gazów. Dlatego bezpieczniejszym rozwiązaniem jest podawanie lucerny w formie siana, sianokiszonki lub granulatu, które są wolne od tego ryzyka.

Przechowywanie i jakość lucerny

Niezależnie od formy, w jakiej kupujemy lucernę, kluczowe jest jej prawidłowe przechowywanie. Siano z lucerny powinno być składowane w suchym, wentylowanym pomieszczeniu, z dala od bezpośredniego słońca. Granulat najlepiej trzymać w szczelnych pojemnikach lub workach, chroniąc przed wilgocią i szkodnikami. Dobrze przechowywana lucerna zachowuje swoje właściwości odżywcze przez wiele miesięcy.

Przed każdym użyciem warto ocenić jakość lucerny organoleptycznie — powinna mieć zielony kolor, przyjemny zapach siana i być wolna od pleśni czy kurzu. Zmiana koloru na brązowy, intensywny zapach lub widoczne naloty grzybowe dyskwalifikują paszę i mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia zwierząt. Inwestycja w lucernę od sprawdzonych dostawców gwarantuje stałą, wysoką jakość i przewidywalne efekty żywieniowe w stadzie.